Μέρος 1ο. Το ξεκίνημα του Προσκοπισμού στην Θεσσαλονίκη

Τον Μάιο του 1912 και ενώ η Θεσσαλονίκη παρέμενε ακόμη, μια πόλη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας,  ξεκίνησε η σχέση του Προσκοπισμού με την ελληνική νεολαία της πόλης μας.

Όλα ξεκίνησαν από τον Αλέξανδρο Πετρίδη, καθηγητή της γυμναστικής στην ονομαστή τότε Εμπορική Σχολή της Θεσσαλονίκης, του Στέφανου Νούκα. Ο Αλέξανδρος Πετρίδης, βρέθηκε στις αρχές του 1912 για επαγγελματικούς λόγους στην Αθήνα. Εκεί, στο Γυμναστήριο του Πανελληνίου Συλλόγου, συνάντησε μεταξύ άλλων και τον συνάδελφό του Αθανάσιο Λευκαδίτη, ο οποίος μόλις πριν δυο χρόνια, είχε  ξεκινήσει την λειτουργία της 1^ης προσκοπικής ομάδας στην Αθήνα και κατά συνέπεια, ήταν και ο ιδρυτής του Ελληνικού Προσκοπισμού.

Στη συνάντησή των δυο ανδρών, ο Λευκαδίτης ενημέρωσε τον Πετρίδη σχετικά με το τι ήταν ο  Προσκοπισμός και τον προέτρεψε να ασχοληθεί και αυτός με την κίνηση στη Θεσσαλονίκη. Ο Αλέξανδρος Πετρίδης υιοθέτησε τότε την ιδέα, εφοδιάστηκε με κάποια προσκοπικά βιβλία και επιστρέφοντας, ζήτησε και πήρε την άδεια από την Σχολή του Νούκα, να προχωρήσει στην ίδρυση Ομάδας Προσκόπων.

Έτσι, τον Σεπτέμβριο του σχολικού έτους 1912-13, ξεκίνησε την προετοιμασία δέκα μαθητών της Σχολής, προκειμένου να στελεχώσουν την υπό ίδρυση ομάδα.
Μεσολαβούν όμως οι Βαλκανικοί πόλεμοι, του 1912-13 και η απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης και το προσκοπικό ξεκίνημα αναβλήθηκε. Όμως στα τέλη Αυγούστου 1914, ο Πετρίδης σε συνεργασία με τον Γαβριηλίδη, καθηγητή γυμναστή της Σχολής Κωνσταντινίδη, προχώρησαν στην ίδρυση των δυο πρώτων ομάδων προσκόπων στη Θεσσαλονίκη, με μαθητές από τα σχολεία όπου υπηρετούσαν και αρίθμησαν τις ομάδες, 1η Ο.Π. της Σχολής Κωνσταντινίδη και 2η Ο.Π. της Σχολής Στέφ. Νούκα.

Στη συνέχεια τον Νοέμβριο του 1915 συγκροτείται και 3η Ο.Π., με Αρχηγό τον Στ. Παπανικολάου.

♣

Παράλληλα όμως με τα στοιχεία αυτά που αφορούν το ξεκίνημα του προσκοπισμού στην Θεσσαλονίκη, είναι αναγκαία μια ελάχιστη αναφορά στα δεδομένα που ίσχυαν στην πόλη μας την περίοδο εκείνη, προκειμένου να γίνουν κατανοητά γεγονότα που έχουν σχέση με τον προσκοπισμό των πρώτων χρόνων.

Μετά την απελευθέρωση της πόλης, τον Απρίλιο του 1913 έγινε απογραφή του πληθυσμού της. Από τους 157.889 κατοίκους που καταγράφηκαν, οι Έλληνες ήταν 39.956, τρίτοι σε αριθμό μετά τους Τούρκους και τους πολυπληθέστερους Εβραίους.

Καθώς από το 1914, ήταν σε εξέλιξη ο Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος, το Φθινόπωρο του 1915 οι δυνάμεις της ΑΝΤΑΝΤ, κατέλαβαν επί της ουσίας την Θεσσαλονίκη, μιας και η γεωγραφική της θέση τους εξυπηρετούσε, σαν βάση ανεφοδιασμού και εξόρμησης για το Βαλκανικό μέτωπο. Έτσι στην πόλη μας αποβιβάστηκαν 150.000 Άγγλοι και Γάλλοι στρατιώτες και πέντε μήνες αργότερα προστέθηκαν 110.000 Σέρβοι και αμέσως μετά 5.000 Ρώσοι. Η Θεσσαλονίκη λοιπόν, είχε μετατραπεί σε ένα απέραντο στρατόπεδο.

Εκτός όμως από τα ξένα στρατεύματα, η πόλη άρχισε να κατακλύζεται και από κύματα προσφύγων από τα μέτωπα του πολέμου. Ήταν κυρίως Σέρβοι αλλά και Έλληνες από την Βουλγαρία, η οποία είχε ήδη μπει στον πόλεμο στο πλευρό των Γερμανών. Το πρώτο μόνο προσφυγικό κύμα, το αποτελούσαν περίπου 30.000 άνθρωποι…

Όλα όσα αναφέρθηκαν, ξεκίνησαν όπως είπαμε από το φθινόπωρο του 1915 και κράτησαν σχεδόν έως το Νοέμβριο του 1918, οπότε και τελείωσε ο μεγάλος πόλεμος. Αυτή λοιπόν ήταν η κατάσταση τον καιρό εκείνο. Δηλαδή, στην πόλη της Θεσσαλονίκης υπήρχαν περίπου 40.000 Έλληνες πολίτες, ανάμεσα σε περίπου 500.000 αλλοεθνείς.

♣

Αναζητώντας τα πεπραγμένα του προσκοπισμού εκείνων των χρόνων, παίρνουμε την πλέον σαφή εικόνα, μέσα από τα πορίσματα ενός πράγματι πρωτοποριακού προσκοπικού συνεδρίου, που έγινε στην πόλη μας το 1933.

«Ρ. ΣΕΒΗ, Ζ.ΕΣΚΕΝΑΖΗ, Λ.ΜΙΣΡΑΧΗ, Σ.ΜΠΕΝΟΥΖΙΛΙΟ, Ι.ΑΛΛΑΛΟΥΦ, Βαθμοφόροι των ομάδων των Ελλήνων Εβραίων προσκόπων της Θεσσαλονίκης του μεσοπολέμου…»

Στο συνέδριο αυτό, μετείχε και ο Αλ. Κωνσταντινίδης, ο οποίος την περίοδο 1934-35 διετέλεσε Τοπικός Έφορος Πόλεως Θεσσαλονίκης και 1936-39 Περιφερειακός Έφορος Κεντρικής Μακεδονίας, ενώ μετά το 1945, είχε καθήκοντα βοηθού Γενικού Εφόρου του ΣΕΠ.

Ο Αλ. Κωνσταντινίδης λοιπόν, ήταν ο εισηγητής του θέματος «Η μέχρι τούδε δράσις του Προσκοπισμού Θεσσαλονίκης και τα εξ αυτής διδάγματα». Το πόρισμα που διαμορφώθηκε στη συνέχεια της  εισήγησής του, φαίνεται στη συνέχεια. Είναι σαφέστατο και δεν έχει ανάγκη κανενός σχολίου.

♣

Λίγα χρόνια αργότερα, μετά την λήξη του παγκοσμίου πολέμου, έχουμε τα τραγικά γεγονότα του 1922, που κατέληξαν στην ανταλλαγή των πληθυσμών (Χριστιανών και Μουσουλμάνων), μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.

Από το 1922 έως το 1924, ήλθαν τότε στην Θεσσαλονίκη άλλοι 110.000 Έλληνες πρόσφυγες, από τον Πόντο, Θράκη και την Ιωνία. Αρκετοί από αυτούς που υπήρξαν στελέχη του προσκοπισμού στις χαμένες πλέον πατρίδες, όπως οι Θεόδωρος Λίτσας, Γιάννης Βασιλειάδης, Σπύρος Ιατρίδης, Βασίλης Αγγελίδης και άλλοι, ενσωματώθηκαν αμέσως στην κίνηση, δημιουργώντας νέα δεδομένα για τον προσκοπισμό της Θεσσαλονίκης και ενδεχομένως να αποτέλεσαν και την «μαγιά», στην ζύμωση της αλλαγής, αυτής της ζοφερής εικόνας που περιέγραψε για την κίνηση ο Αλέξανδρος Κωνσταντινίδης. Στην συνέχεια μάλιστα, οι βαθμοφόροι που αναφέρθηκαν, εξελίχθηκαν και κατέλαβαν κορυφαίες θέσεις στην διοικητική πυραμίδα του Σώματος Ελλήνων Προσκόπων.